Hayvanların Nesli Tükeniyor Mu?
Hepimiz bir yerlerde, belki sosyal medyada, belki de haberlerde hayvanların nesli tükeniyor mu diye bir soru duyduk. “Bir şeyler oluyor, bir şeyler kayboluyor” hissiyatı içindeyiz, değil mi? Tabi, her geçen gün dünyada daha çok şey kayboluyor; şehirdeki inşaatlar, hızla yok olan doğa alanları, her an kaybolan bir yaşam alanı… Ama en çok da hayvanlar. Peki, gerçekten hayvanların nesli tükeniyor mu? Bu yazıda, bu soruya farklı açılardan bakıp biraz düşünmeye davet edeceğim.
Geçmişe Dönüş: Tükenişin Tarihsel Arka Planı
Bir düşün, insanlık tarihinin belki de en eski zamanlarında, bizim atalarımızın yaşadığı dünyada, yeryüzünde var olan tüm canlılar ne kadar farklıydı. O zamanlar, büyük mamutlar, devasa kedi türleri, uçan dinozorlar… Hepsi vardı. Peki, şimdi? Gerçekten çok değil, birkaç yüz yıl önce insanlar bazı türleri avladı, habitatlarını yok etti ve birçok hayvanın neslini tükenmeye itti. Aslında, insanlık tarihinde birçok hayvanın nesli tükenmeye başlamıştı. Her zaman doğal süreçlerin etkisi de vardı tabii ki, ama büyük ölçüde insan müdahalesiyle bu tükenişler hızlanmıştı.
Benim gibi sıradan bir insan, o eski zamanlardaki yok oluşları düşündüğünde, bir yanda “Ama doğa da zamanla değişiyor” diyor, diğer yanda ise “Bu kadar hızlı bir değişim, doğal bir süreç olamaz” diyorum. Ama hayvanların nesli tükeniyor mu sorusunun kökenine baktığımızda, sanırım tarihi bu şekilde okumamız lazım: İnsan etkisi, uzun süredir biyoçeşitliliği tehdit ediyor.
Bugün: Nesli Tükenen Hayvanlar ve Tehdit Altındaki Türler
Günümüzde ise durum çok daha farklı. Teknolojik ilerlemeler, büyük ormanların yok edilmesi, sanayi ve tarım faaliyetlerinin arttığı bir dünyada yaşıyoruz. Geçtiğimiz yıllarda nesli tükenmiş birkaç hayvan türü var. Mesela, son zamanlarda ne yazık ki “yok olmuş” olarak kayıtlara geçen Dodo kuşu veya son bir kaç yıl içinde korunmasız türler arasında sayılan Asya fili… Gerçekten düşündürücü. Kendi yaşamımda, her sabah işe giderken gördüğüm beton yığınları, bir zamanlar ormanın olduğu alanları hatırlatıyor bana. Şehirde yürürken, hiç hayvan sesleri duymuyorum. Eskiden parkta kediler, köpekler ya da kuşlar vardı, şimdiyse yerini siluetlerine bırakan binalar var.
Bu kadar hızlı değişim beni her zaman rahatsız ediyor. Nasıl oldu da, doğa bu kadar hızla tahrip oldu? Hep bir telaş, hep bir koşturma… İnsanların gözünden kaçan şey, belki de hayvanların da bir evde, bir yuva bulmak için sürekli bir çaba içinde oldukları. Yani, insanlar bu kadar yoğun yaşamayı seçerken, bu hızla kaybolan hayatları fark etmek zorlaşıyor.
Hayvanların Nesli Tükeniyor Mu? Gerçekten Tehdit Altında Mıyız?
Evet, hayvanların nesli tükeniyor ve aslında bu tehdit gittikçe artıyor. Yalnızca bazı popüler türler değil, birçok bilinmeyen, göz önünde olmayan tür de bu tehditle karşı karşıya. Doğal yaşam alanlarının yok olması, iklim değişiklikleri, avlanma ve yasa dışı ticaret gibi etkenler, türlerin hayatta kalmalarını zorlaştırıyor. Bunu da görmezden gelemeyiz.
Bir de şu açıdan bakmak gerek: Bir hayvan türü yok olduğunda, bunun ekosisteme etkileri büyük oluyor. Her bir türün bir görevi var. Örneğin, polinatörler, bitkilerin yayılmasına yardımcı olurken, etoburlar, avlarını kontrol ederek biyolojik dengenin korunmasına yardımcı olur. Hayvanların nesli tükeniyor mu sorusunun cevabı, aslında çok daha büyük bir sorunun, yani ekosistem dengesinin bozulmasının ön habercisi. Gerçekten hayvanlar bu kadar hızlı tükeniyorsa, biz insanların varlığı da tehlikeye girebilir, bir gün bu hızla gidişat hiç beklemediğimiz şekilde dönebilir. İçimden, “Ya biz de bu tükenişin parçası olursak?” diye düşünüyorum. Kim bilir…
Gelecek: Nesli Tükenmiş Hayvanlar ve Gelecekteki Etkileri
İşte burası, tam anlamıyla düşündürmeye başladığı yer. Gelecekteki etkiler gerçekten önemli. Eğer bugünkü hızla devam edersek, 10 yıl içinde pek çok türün yok olacağı tahmin ediliyor. Ama bu, sadece hayvanlar için değil, insanlar için de büyük bir problem. Kendisini doğal dünyadan uzaklaştıran insan, doğa ile bağlantısını kaybeder. Bu da bir tür toplumsal bozulma, bir kültürel eksiklik demek. Kendimden örnek verecek olursam, çocukken gittiğimiz köylerdeki hayvanlar, onların yaşamları, bana doğa hakkında bir şeyler öğretiyordu. Ama şimdi, ne yazık ki o köydeki tavukları, inekleri görmek zorlaşıyor. Bu kaybolan şey, sadece bir hayvan türü değil, bir kültür, bir değer de kayboluyor. Gelecekteki jenerasyonlar, bir zamanlar var olan hayvanları sadece fotoğraflarda görüp, onlara özlem duyacaklar.
Bir Çözüm Var Mı?
Gerçek şu ki, hayvanların nesli tükeniyor ve belki de sorunun en acil yanlarından biri bu. Ancak bir çözüm her zaman mümkündür. Doğal yaşam alanlarını koruma, sürdürülebilir tarım, iklim değişikliğiyle mücadele, hayvan kaçakçılığıyla mücadele gibi konular üzerinde daha fazla durmalıyız. Her birimizin yaptığı küçük adımlar, çok büyük değişimlere yol açabilir. Hatta bazen bir hayvanı kurtarmak, bir ormanı korumak, bir türün yaşamasına olanak sağlamak, dünyadaki büyük bir dengenin korunmasına yardımcı olabilir.
Hayvanların nesli tükeniyor mu sorusu, sadece bir doğa meselesi değil, bizim de geleceğimizle ilgili bir sorudur. Bu soruya vereceğimiz cevap, aslında bizlerin de varlık sebeplerini sorgulamamız için bir fırsattır. Gerçekten harekete geçmeye hazır mıyız? Doğaya bir şans daha vermek için ne kadar ileri gitmeye istekliyiz?